TOMASZÓW Okruchy wspomnień. Historia pewnej ,,Cybulówki’’

,,W życiu bowiem istnieją rzeczy,

o które warto walczyć do samego końca’’

P. Coelho

           

Cykl wspomnień z okazji 100-lecia Jubileuszu Służb Sanitarnych rozpoczynamy od przedstawienia ciekawej historii naszej siedziby.

Państwowa Inspekcja Sanitarna w Tomaszowie Lubelskim mieści się w zabytkowym budynku zwanym ,,Cybulówką’’ przy ulicy Lwowskiej 51.

Nazwa ,,Cybulówka’’ związana jest z nazwiskiem właściciela i pochodzi z lat tragizmu dla wielu mieszkańców miasta i powiatu.

Pochylamy się z głębokim szacunkiem nad życiem, pracą i działalnością dobroczynną doktora Stefana Cybulskiego. Jego postać jest nierozerwalnie związana z historią miasta i służb sanitarnych.

 Po zakończeniu pierwszej wojny światowej w poszukiwaniu pracy, z ówczesnej Galicji do Tomaszowa Lubelskiego przybyła grupa ludzi. Wśród przybyłych był m.in. doktor Stefan Cybulski.

Po nawiązaniu współpracy z miejscowymi przedstawicielami tutejszych władz, stworzono im odpowiednie warunki do podjęcia pracy. Doktor Stefan Cybulski został Lekarzem Powiatowym i ordynatorem w miejscowym szpitalu. Wykazywał duże zainteresowanie i zaangażowanie w pracach społecznych na rzecz miasta i powiatu.

Poniżej prezentujemy jedno z nielicznych  zdjęć przedstawiających osobę dawnego właściciela budynku.

W 1940r. został aresztowany przez Niemców i wywieziony do Rotundy w Zamościu a następnie do Zamku w Lublinie, dzięki staraniom żony i przyjaciół m.in. dra Janusza Petera został uwolniony. Jesienią 1942r. doktor Stefan Cybulski zginął tragicznie, został pochowany na Cmentarzu Komunalnym przy głównej alei.

Pracownicy Inspekcji Sanitarnej w Tomaszowie Lubelskim starają się pamiętać o tym wspaniałym człowieku w cichej modlitwie, poprzez zapalenie znicza czy złożenie kwiatów na jego grobie.

Zdjęcie nagrobka dra Stefana Cybulskiego

Jednym z dzieł jego życia jest wybudowanie w latach 1928 -1930  przy ulicy Lwowskiej jednego z najpiękniejszych pod względem architektonicznym budynków mieszkalnych. Budynek został wybudowany z cegły, wsparty na podmurówce, dach budynku pokryty był czerwoną dachówką. Interesujący jest sam  plan na jakim ,,Cybulówka’’ powstała – jest to nieregularny wielobok przypominający kwadrat, nad drzwiami wejściowymi znajdował się daszek oparty na tralkach. Do domu prowadziły murowane schody wachlarzowe.

W okresie II wojny światowej ,,Cybulówka’’ była zajęta przez  niemieckie władze okupacyjne.

Od pierwszych miesięcy po wyzwoleniu Tomaszowa Lubelskiego aż do 1956r. budynek obecnej Powiatowej Stacji-Sanitarno-Epidemiologicznej był administrowany przez Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego.                                                    

W piwnicach mieścił się areszt śledczy, gdzie często dochodziło do tortur i morderstw dokonywanych na narodzie polskim, głównie na byłych żołnierzach AK i BCh. Wiele wstrząsających informacji na ten temat można znaleźć w książce M.A. Staweckiego  pt. ,,Smocza Jama’’ ,,…Głośnym echem odbiła się w okolicy i w kraju akcja rozbicia i uwolnienia wszystkich przetrzymywanych w siedzibie tomaszowskiego PUBP. Akcję wykonał oddziałKazimierza Kosteckiego ps. ,,Kostek’’ nocą 5 listopada 1945r….’’

W wyniku tej akcji rozbite zostały wszystkie areszty w Tomaszowie Lubelskim –               w ,,Cybulówce’’, ,,Smoczej Jamie  i w budynku sądu.  Historię tamtych wydarzeń upamiętnia tablica umieszczona nad drzwiami budynku Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej 5 listopada 1995r.

W 50-TĄ ROCZNICĘ UWOLNIENIA Z TEGO

BUDYNKU BĘDĄCEGO W LATACH 1944-1956

SIEDZIBĄ NKWD I UB WIĘZIONYCH ŻOŁNIERZY AK

PRZEZ ODDZIAŁ SZTURMOWY ŻOŁNIERZY AK

KOM. NAROL REJON V OBW. TOMASZÓW LUB.

POD DOW. MJR KAROLA KOSTECKIEGO

PS KOSTEK W DN. 5.11.1945R.

5.11.1995R.   ŻOŁNIERZE AK OBW. TOMASZÓW LUB. I URZĄD MIASTA 

Ślady krwawych zbrodni były skrzętnie ukrywane. W naszej Stacji pracowały i jeszcze pracują osoby, które podczas w remontu budynku w czasach reżimu komunistycznego widziały usuwanie z pomieszczeń piwnicznych żelaznych okuć. Jest to niechlubna historia męczeństwa Polaków.

W grudniu 1956r. Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Tomaszowie Lubelskim przekazano budynek przy ówczesnej ul. 1-go Maja w użytkowanie Wydziałowi Zdrowia z przeznaczeniem na działalność służby zdrowia tj. Powiatowej Stacji Pogotowia Ratunkowego, Powiatowej Kolumnie Transportu Sanitarnego i Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Obecnie przedmiotowa nieruchomość pozostaje w trwałym zarządzie na cele prowadzenia działalności leczniczej.

Dzięki zaangażowaniu i staraniom kolejnych Kierowników i Dyrektorów budynek był wielokrotnie modernizowany. ,,Cybulówka’’była przebudowywana wewnątrz ale jej zewnętrzny wygląd pozostawiono jednak bez większych zmian.

            Obecnie budynek jest otynkowany, dachówkę zastąpiono blachą, większość okien została wymieniona na nowe, z każdej strony budynek wygląda ciekawie i stanowi niewątpliwie ozdobę Tomaszowa Lubelskiego.

Według opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Jana Góraka, budynek ten stanowi rzadki element kompozycyjny zabudowy głównej ulicy miasta i ma duże znaczenie dla historii rozwoju myśli architektonicznej w odrodzonej Polsce. W związku z powyższym 29 maja 1979r. został wpisany do Rejestru Zabytków.

 Mamy nadzieję, że niniejsze wspomnienie będzie źródłem wiedzy o historii naszego miasta a także miłym wspomnieniem lat pracy w  Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Tomaszowie Lubelskim

Opracowano na podstawie:

– rozmów indywidualnych ze śp. Bolesławem Cisło, lek med. Mieczysławem Czochrowskim przeprowadzonych w 2004r.

– książki Mariana Adama Staweckiego ,,Smocza Jama’’ – Tomaszowskie Towarzystwo Regionalne 1992r.

– dokumentów będących w posiadaniu PSSE w Tomaszowie Lubelskim

– książki Mirosława Józefa Tereszczuka „Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Tomaszowie Lubelskim Dawniej i Dziś”, Tomaszów Lubelski 2016r.

Dziękujemy wszystkim za okazaną pomoc.

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Tomaszowie Lubelskim

mat. nadesłany

 

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!