KNIAZIE Sensacja archeologiczna

5 września, 2025 admin

Badania archeologiczne na trasie budowy drogi ekspresowej S17 w rejonie Lubyczy Królewskiej pokazały mnóstwo artefaktów.

Projektowana trasa drogi ekspresowej S17 Piaski – Hrebenne, przecinała obszar dużego stanowiska archeologicznego oznaczonego jako AZP nr 96-90/16-2, w miejscowości Kniazie, gm. Lubycza Królewska (fot. 1), zlokalizowanego na stoku obecnie suchej doliny bezimiennego cieku, z ekspozycją północną.

Stanowisko to odkryto w trakcie dawnych badań powierzchniowych realizowanych w ramach ogólnokrajowego programu Archeologiczne Zdjęcie Polski, a z jego powierzchni określonej wstępnie na ok. 2 ha, zebrano wówczas kilkanaście fragmentów ceramiki naczyniowej i fragment naczynia szklanego – datowanych na okres wczesnego średniowiecza oraz na okres nowożytny.

Stanowisko podlega prawnej ochronie konserwatorskiej, z powodu ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków i gminnej ewidencji zabytków Gminy Lubycza Królewska. Trasa przebiegu drogi ekspresowej S17 „przecinała” obszar ww. stanowiska, stąd konieczne było przeprowadzenie badań archeologicznych, przed rozpoczęciem właściwych robót drogowych – na powierzchni 1,6 ha tego stanowiska.

Badania realizowane były przez firmę archeologiczną „APB THOR Sp. z o.o. w Gnieźnie”, a kierownikiem badań od jesieni 2024 r. do lipca 2025 był mgr Michał Bonk, który przebadał powierzchnię 213 arów (fot. 2) – z tego powodu, że w trakcie badań archeologicznych poszerzano kilkukrotnie ich zakres. Początkowy etap badań sprowadzał się do „zdjęcia” warstwy humusowej, a następnie jej oczyszczenia ręcznie (fot. 3), w celu wyróżnienia zarysów odsłanianych obiektów (fot. 4), ich zadokumentowania, a następnie eksploracji.

Dotychczas na stanowisku zadokumentowano i przebadano 787 obiektów archeologicznych o zróżnicowanej wielkości, przeznaczeniu i charakterze. Wśród nich odnotowano kilkanaście obiektów mieszkalnych (duże prostokątne zarysy o wymiarach ok. 5m x 6 m) w typie ziemianek, półziemianek i chat (w narożnikach tych obiektów pojawiały się paleniska), którym towarzyszyło ok. 200 różnorodnych jam gospodarczych i kilkadziesiąt dołków po słupach stanowiących naziemną konstrukcję tych obiektów.

Ponadto w górnej partii stoku doliny zidentyfikowano austriacki okop z okresu I wojny światowej oraz szereg niewielkich śladów po słupkach przed okopem, na których rozciągnięte były zasieki z drutu kolczastego (potwierdzają to informacje z przekazów historycznych).

Ogółem pozyskano ponad 2000 fragmentów ceramiki naczyniowej, blisko 1000 ułamków kości zwierzęcych, kilkanaście narzędzi krzemiennych i ok. 100 przedmiotów metalowych.

Najstarsze znaleziska na tym stanowisku wskazują na obecność kilku obiektów gospodarczych i występujących w nich fragmentów ceramiki – przypisywanych ludności kultury pucharów lejkowatych z epoki neolitu, datowanych na 4 tysiąclecie p.n.e.

Kolejne ślady osadnictwa pochodzą z epoki brązu. Są to nieliczne ułamki ceramiki łączone z kulturą mierzanowicką (ok. 1900-1700 lat p.n.e.) i kulturą trzciniecką (ok. 1700-1500 lat p.n.e.) i prawdopodobnie z kulturą łużycką (ok. 1500-800 lat p.n.e.), której można przypisać niewielki grocik do strzały odlany z brązu (Fot. 5).

Odkryto też kilka obiektów mieszkalnych, które wstępnie datowano na okres rzymski (I-III w. n.e.) i powiązano z kulturą przeworską, za czym przemawia fragment naczynia (fot. 6).

Blisko 10 obiektów mieszkalnych z paleniskami wewnątrz i dużą ilością rozbitych naczyń glinianych lepionych ręcznie oraz kilkadziesiąt jam gospodarczych datowanych jest na okres wczesnego średniowiecza (od VII do XIII wieku n.e.). Najstarsza faza osadnictwa wczesnośredniowiecznego na tym stanowisku datowana jest na okres od VII do IX w., za czym przemawia gliniany garnek (fot. 7). Młodsze fazy okresu wczesnego średniowiecza (XII-XIII w.) reprezentuje także duża ilość ceramiki oraz przedmioty metalowe, takie jak enkolpion (fot. ozdobna kolista aplikacja (fot. 9) – wykonane z brązu.

Wiek XIII do XV w, oprócz licznej ceramiki, reprezentują również zabytki wykonane z metalu, takie jak pierścień z brązu o bogato zdobionej tarczy (fot. 10) i ołowiany odważnik do wagi (fot. 11).

Na okres staropolski (XVI-XVIII w.) datowano również innego typu enkolpion z brązu (fot. 12), mały kluczyk brązowy do szkatułki (fot. 13) oraz wykonany z brązu przedmiot, który wstępnie uznano za przybór kosmetyczny (fot. 14).

Najmłodsza faza osadnictwa odnotowana na omawianym stanowisku to okres nowożytny i współczesny, którą reprezentują takie znaleziska jak 1 krajcar austrowęgierski z 1812 r. (fot. 15) oraz piwniczki wykonane z kamienia na przełomie XIX i XX w. (fot. 16 i 17), które najprawdopodobniej znajdowały się pod drewnianymi budynkami mieszkalnymi.

Zaprezentowane znaleziska ewidentnie wskazują na długotrwałe i ciągłe osadnictwo na tym stanowisku. Jego początek można określić na środkowy okres epoki neolitu, z mniejszą intensywnością w epoce brązu i początkach epoki żelaza, ale z wyraźnie wzrastającą jego intensywnością od okresu rzymskiego przez bardzo wczesne średniowiecze, klasyczny okres wczesnego średniowiecza i średniowiecza oraz kontynuacją w okresie staropolskim, aż po okres nowożytny.

Aktualnie materiał zabytkowy pozyskany podczas badań wykopaliskowych na tym stanowisku jest analizowany i opracowywany. Ostateczne wyniki badań mogą zostać skorygowane, co nie zmieni faktu, że mamy do czynienia z bardzo wartościowym stanowiskiem archeologicznym i że potrzeba jego badań była całkowicie uzasadniona.